Frå enkel tribune til ikonisk drakeskip: Historia om ein bergensk tradisjon
Festtribunen i form av Vikingskipet som blei det stolte 17. mai-symbolet til Bergen
Frå enkel tribune til ikonisk drakeskip: Historia om ein bergensk tradisjon
Det er få symbol som blir knytte så sterkt til 17. mai-feiringa i Bergen som vikingskipet på Festplassen. Men tradisjonen starta langt tidlegare – og langt enklare. Allereie på 1850-talet blei det bygd tribunar til nasjonaldagsfeiringa. Desse fungerte både som samlingspunkt og dekorasjon for festlegheitene. Det fanst både enkle flaggpryda tribunar og større byggverk pynta med bautasteinar.
Felles for dei alle i gamle dagar var at alle innbyggjarane og organisasjonane i byen samla seg framfor dei etter innmarsjen på festplassane i byen.
Eit skip tek form – og ein tradisjon blir fødd
I 1888 skjedde noko nytt: Eit vikingskip blei for første gong reist som festtribune på Engen. Det vekte stor oppsikt i bybiletet, og Bergens Tidende skildra skipet som vakkert dekorert og ekstra storslått i sommarsola. Skipet blei raskt ein gjengangar og blei reist fleire gonger mellom 1888 og 1905.
På Engen kom det òg andre dekorasjonar. I 1891 blei ein imponerande kunstig haug bygd, komplett med bautastein, granskog og byvåpen. Men det var vikingskipet som verkeleg festa seg i hjarta til bergensarane.
I 1898 blei eit nytt skip reist under namnet «Noreg», flankert av skjold, granbar og ein vimpel med årstalet 872.
Frå Engen til Festplassen – og ei moderne stordomstid
Etter nokre år utan skip – mellom anna under feiringar i Børneparken og ved Christiestøtten – kom vikingskipet tilbake med full kraft i 1929, då Festplassen blei innvigd. Sidan har det i snart 100 år vore det naturlege samlingspunktet på Festplassen, om vi ser bort frå ei lita gjesteopptreden på Koengen under koronapandemien.
Det nye skipet var inspirert av dei elegante linjene til Gokstadskipet og blei bygd av skipsingeniør Ornell ved Bergen Tekniske Fagskole.
Utover 1900-talet blei vikingskipet stadig utsett for vêr og dårleg lagring. På byrjinga av 1960-talet var tilstanden så dårleg at formannen i festkomiteen tok initiativ til å byggje eit heilt nytt. BMV laga stålkonstruksjonen, Askvik Båtbyggeri bygde skroget, og treskjeraren Jacob Hjelle utsmykka det, denne gongen etter Oseberg-førebilete. I 1962 stod det nye skipet klart – til ein pris på 42 000 kroner, der Bergens Rederiforening bidrog med halvparten.
Den høgtidelege dåpen tok si tid: Champagneflaska måtte tre gonger mot skroget før ho endeleg knuste.
Det moderne skipet – raskare, finare og meir praktisk
I 2005 kom det fjerde vikingskipet – ein moderne konstruksjon bygd av Ornes Båtbyggeri, med utskjeringar av båtbyggjar Øyvind Hatlevoll. Prislappen var heile 1,5 millionar kroner. Skipet var montert på tilhengjar og kunne setjast opp på fem timar i staden for fem dagar. For første gong hadde det òg innvendige rom: omkledningsrom, vaktrom og til og med toalett. Skipet fekk namnet Olav Kyrre og blei døypt på ekte «viking-maner» med mjød, ølbolle og tonane av Nystemten framfor begeistra tilskodarar.
Den førebels siste utgåva av vikingskipet kom i 2019. Delar av Olav Kyrre frå 2005 blei brukte til å byggje eit nytt og meir enn dobbelt så stort skip, som er lettare å montere og har betre fasilitetar enn skipet frå 2005.
Eit symbol bergensarane ikkje vil vere utan
Vikingskipet på Festplassen er meir enn ein kulisse – det er eit nasjonaldagssymbol, eit visuelt høgdepunkt og eit nostalgisk ankerpunkt i 17. mai-tradisjonane i byen. For dei fleste bergensarar er skipet like sjølvsagt som barnetoget, buekorpsa og iskøane.
Ei feiring utan skipet? For oss bergensarar er det rett og slett utenkjeleg.
