Sii álge ovttageardánis guorbmebiilaiguin main lei seaidneskáhppon. Bergen russebiliid historjá lea muitalus nuoraidkultuvrras, tragikomihkas ja jámma lassáneaddji jietnadásis.
Fievrridanplána rájes gitta jietnamonstagiid rádjai - russebiler i i Bergen
Sii álge ovttageardánis guorbmebiilaiguin main lei seaidneskáhppon. Odne dat leat rullejeaddji diskotekat miljon ruvnnuide. Bergen russebiliid historjá lea muitalus nuoraidkultuvrras, tragediijain - ja jámma lassáneaddji jienadásis.
Russens historie tar til i 1905, da avgangselever ved en Oslo-skole tok i bruk en rød russelue. Allerede året etter sluttet mange seg til, også i Bergen, og tradisjonen var etablert. Det skulle likevel ta noen år før russekulturen ble dominerende i bybildet rundt 17. mai og da etter hvert med egne kjøretøy.
Biillat bohtet
I 1929 dukket et nytt og oppsiktsvekkende element opp i bybildet: biler i 17. mai-prosesjonene og snart kom også russen med. For en passende betaling suste bil etter bil gjennom Bergens gater, fulle av begeistret og feststemt ungdom som jublet i det vakre vårværet. Bilene markerte starten på en ny æra – russen på hjul.
Muhto dat ii dáhpáhuvvan lihkohisvuođaid haga. 17. Miessemánu ávvudeapmi 1947:s oaččui dramáhtalaš álggu muhtun Fána-russiide. Árrat iđđedis manahalai ovtta ruoššabiilla mii lei vuodjime Danmárkku saji badjel, olles gálvvu - 15 ruošša gálvu gahčai njuolga gáhttaii. Morgenavisen čilgii dáhpáhusa ipmirdahttin láhkai, dan áiggi improviserejuvvon čovdosiiguin: "En får fatt i en lastebil, slår opp noen planker og bord på lasteplanet, og så lastes bilen smekk full av hujende og skrikende ungdom."
1950- ja 60-logus bohte eambbo ja eambbo russenfanasat. Ledje "bedrummarmánát" geat dagahedje ovdáneami. Dađistaga dagahii reklámaruhtadeapmi vejolažžan maiddái nuoraide geain eai lean riggát váhnemat, searvat. Liikká eai lean buohkat duhtavaččat. 1960 -logu álggus ledje russen biillat šaddan dábálažžan, ja dalle politiijat ságastalle biillaid logu gáržžideami birra.
Avisene snur på 1980-tallet
Áviissaid oaidnu russebiliidda lea rievddadan jagiid mielde. Álggugeahčen 1980-logu šattai dađistaga eanet ja eanet kritihkalaš. Gáibádus gáržžidit biilageavaheami bođii ain ja ain ođđasit. Dál lea maiddái ruvttofatnasiin ovdáneapmi. Árabut 80-logus ledje eanaš russen biillat boarráset biillat dahje fievrun biillat, maid lei málen ieš ja rulen. Loahpageahčen logijagi bohte stuorit kássabiillat ja minibusset. Dát lea dat áigi go jietna šaddá deháleabbon ja deháleabbon. Russen lei dál huksegoahtán stuorra, ruovttuvuđot skájanastinkássaid, maid biillostereo čuojahedje ja mat ledje deddojuvvon gitta.
Russerfievrruid sihkkarvuohta lea álo leamaš váttisvuohtan, ja jagis 1989 manai áibbas funet. Dán jagi massii vihtta nuora heakka ja vihtta ožžo duođalaš roasmmohuvvama go álbmotfievru gahčai Glasskartunnelii Bergen luoddaearus. Busses ledje oktanuppelohkái nuora, eatnasat ruoššat Åsanes. Lihkohisvuohta dáhpáhuvai maŋŋel go biillat garvejedje nuppiid - ja šattai sevdnjes kapihttalin gávpoga ruoššahistorjjás.
Gálvobiilas bussii - 1990-logu bávkkanas
På 1990-tallet fikk enda flere russegrupper bil eller van. Perioden var preget av økende kommersialisering, men fortsatt med et tydelig gjør-det-selv-preg. Gamle varebiler og til og med ambulanser ble kjøpt billig og bygget om på dugnad. Men også enkelte russebusser dukket nå opp. En russebil kunne koste alt fra noen tusenlapper til 20 000 kroner – langt unna dagens millionbeløp. Samtidig var det flere ulykker, noe som førte til økt fokus på sikkerhet og strengere kontroller fra Statens vegvesen i Fyllingsdalen.
Bussefeber - 2000-lohku rievdada buot
2000-logu álggus ledje ain unnit russebiillat, muhto beroštupmi stuora russebiillaid ektui lassánii logijagi mielde. Bušeahtat lassánedje, ja joavkkut main ledje 20-30 oahppi barge viiddis busseprošeavttaiguin. Hattit, áinnas gitta ja juobe badjel miljovnna ruvnno rádjái.
Eiseválddit vástidedje dainna ahte bidje eanet ja eanet bearráigeahču, ja ollu busset gildojuvvojedje lobihis divodemiid geažil. Jietna dássi ja sturrodat lei dađis váttisvuohtan prosesjonis, ja 2004 rájes lea lobálaš dušše okta russebussáš 17-miessemánu prosekšuvnnas.
2010-logus ruoššabusset unno, muhto šadde divrasat ja profešunellat. Jietna, čuovga ja design dávjá biddjojedje gávppálaš aktevrraide. Duođalaš lihkohisvuođat - earret eará vuodjen lihkohisvuohta 2017 - dagahii vel ain eanet fokusa sihkkarvuhtii
Liikká lea dál bussekultuvra nanus. Čoahkkananbáikkit nugo Hortnásvuovdi, Haukås ja Lagunen leat ain guovdilis deaivvadanbáikkit johtti Bergen-russiide.
Árbevirolaš deattu vuolde - Mii dáhpáhuvvá dál?
Min áiggi háliida ráđđehus garraseappot go ovdal váldit ruskafeasttamiid, čavgadet njuolggadusaid ja eanet bearráigeahču gávppálaš aktevrrain ruskabussiid dáfus. Mihttomearrin lea buoret sihkkarvuohta ja uhcit noađđi ohppiide ja váhnemiidda. Máŋgasat jerret ahte mearkkaša go dát ahte ávvudeapmi nohká nu mo mii dan dovdat - vai álgá go ođđa hápmi.
Bergen gávpogis leat ruoššabusset šaddan divrras ja divaštallojuvvon árbevieru dovdomearkan. Fra 1. Ođđajagemánu 2026 rájes biddjojuvvo sisriikkalaš gielddus das ahte vuodjit biillain nu ahte čohkká eará sajis go volánas. Dat dagaha ahte olu dálá nuppástuhttojuvvon russebusset šaddet lobiheamit, muhto dat galgá unnidit duođalaš lihkohisvuođaid riskka.
Ruošša oktavuohta fievrruide lea guhká leamaš riidduvuloš ášši, ja maiddái Bergen gávpogis lea dát riidu bistán badjel čuođi jagi. Sáhttá go dál leat áigi ođđa áigái?
Dan rájes go eai lean njuolggadusat sihkkarvuođavieruid birra.
Gáldu: 17. Bergen miessemánu komitea. Spesialsamlingene. Universitehtagirjerájus Bergenis.
Sitáhta: " Don cahkkehat moadde seaŋgga ja beavddi guorbmebiilii, ja de cahkkehat biilla dievva čuorvvis nuoraid. "
Gáldu: 17. Bergen miessemánu komitea. Spesialsamlingene. Universitehtagirjerájus Bergenis.
17. miessemánu 1983. Man galle olbmo sáhttet biilla sisa?
Gáldu: 17. Bergen miessemánu komitea. Spesialsamlingene. Universitehtagirjerájus Bergenis.
Russebilene ble stadig kritisert. Dá lea ruksesruoná kolonna 1982:s.
Gáldu: 17. Bergen miessemánu komitea. Spesialsamlingene. Universitehtagirjerájus Bergenis.
Sirdašuvvan ruska-biilain ruska-bussaide. Dan ovddastii Russebussen Pan-Am 2012, mii gulai nieiddaide Bergenis eret.
Busse válljejuvvui Jagi konseaptan 2012:s, ja oaččui dasa lassin rámi dan dihte go deattuhii sihkkarvuođa ja čavga njuolggadusaid, earret eará sierra rullastuollováhkáriid Gáldu: Pan-Am iežaset FB-siiddus
Russe-bussiid sisgovat leat maid oalle earáláganat go vuosttaš "dihtorbihtát ja beavdegirjjit" sturrosaš bussiin:
